จังหวัดราชบุรี เป็นจังหวัดใหญ่จังหวัดหนึ่งในภาคกลางด้านตะวันตก มีประวัติศาสตร์ความเป็นมาอันยาวนานมีสภาพภูมิประเทศที่หลากหลายมากจังหวัดหนึ่งประเทศไทย มีประชากรที่มีคุณภาพ มีผลิตภัณฑ์มวลรวมของจังหวัด (GPP) สูงเป็นอันดับที่ 14 ของประเทศ และมีสถานที่ท่องเที่ยวมากมายทั้งด้าน

ประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และธรรมมันสวยงาม ราชบุรีเป็นจังหวัดที่น่าสนใจจังหวัดหนึ่ง

แผนที่จังหวัดราชบุรี

สัญลักษณ์จังหวัด

1. ตราประจำจังหวัด รูปเครื่องราชกกุธภัณฑ์ของพระมหากษัตริย์ สิ่งคือพระแสงขรรค์ชัยศรีประดิษฐานอยู่บนบันไดแก้ว และฉลองพระบาทคู่ประดิษฐาน อยู่บนพานทอง หมายถึง เครื่องแสดงถึง ความเป็นพระเจ้าแผ่นดิน

2.คำขวัญประจำจังหวัด คนสวยโพธาราม คนงามบ้านโป่ง เมืองโอ่งมังกร วัดขนอนหนังใหญตื่นใจถ้ำงาม ตลาดน้ำดำเนินเพลินค้างคาวร้อยล้าน ย่านยี่สกปลาดี่

3.สีประจำจังหวัด สีเทาฟ้า

4.ต้นไม้ประจำจังหวัด ต้นโมกมัน

5.ดอกไม้ประจำจังหวัด ดอกกัลปพฤกษ์

2. ประวัติศาสตร์

จังหวัดราชบุรีในปัจจุบัน จากหลักฐานทางโบราณคดีที่ได้ค้นพบทำให้เชื่อได้ว่ามีผู้คนตั้งถิ่นฐานอยู่มาตั้งแต่ยุคหินกลาง อายุประมาณ10,000 ปีมาแล้ว จนถึงยุคหินใหม่ แต่หลักฐานเกี่ยวกับการสร้างบ้านแบ่งเมืองนั้นได้ปรากฏหลักฐานแน่ชัดในสมัยทวารวดี หลักจากที่ค้นพบเมืองโบราณสมัยทวารวดีที่ตำบลคูบัวมาอำเภอเมืองราชบุรี ซึ่งสันนิษฐานว่าตั้งเป็นเมืองขึ้นในพุทธศตวรรษที่12–13และสันนิษฐานว่าในพุทธศตวรรษที่15–17นี้เมืองราชบุรีบริเวณฝั่งขวาของแม่น้ำแม่กลองณที่ตั้งเมืองปัจจุบันได้ปรากฏหลักฐานการตั้งเมืองขึ้นอีกแห่งหนึ่ง จากชุมชนท่าเรือสินค้าสำเภาจากต่างประเทศ ถึงปัจจุบันโดยมีพระปรางค์วัดมหาธาตุวรวิหาร เป็นประธานอยู่กลางเมือง และคงความเป็นเมืองราชบุรีตลอดจนมาถึงปัจจุบัน ในสมัยสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชแกละพรบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฤาโลกมหาราช ได้ยกกองทัพมารับศึกพม่า ในเขตจังหวัดราชบุรีหลายครั้งต่อมาพ.ศ.2360 ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยได้โปรดเกล้าฯ ให้สร้างกำแพงเมืองใหม่ทางฝั่งซ้ายของแม่น้ำแม่กลองอันเป็นที่ตั้งกรมทหารช่างในปัจจุบันด้วยเหตุผลในการรับศึกพม่า โดยเป็นการย้ายเฉพาะที่ทำการของทางราชการเท่านั้น แต่ประชาชนยังตั้งอาคารบ้านเรือนอยู่ที่เดิมทางฝั่งขวาของแม่น้ำแม่กลองตลอดมาจนถึงปัจจุบัน ครั้งถึงสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวในพ.ศ.2437 ได้ทรงเปลี่ยนการปกครองส่วนภูมิภาคโดยรวมหัวเมืองต่างๆ ที่อยู่ใกล้ชิด ตั้งขึ้นเป็นมณฑล และได้รวมเมืองราชบุรี เมืองกาญจนบุรี เมืองสมุทรสงครามเมืองเพชรบุรี เมืองปราณบุรี เมืองประจวบคีรีขันธ์ รวม 6 เมืองตั้งขึ้นเป็นมณฑลราชบุรี ตั้งศาลาว่าการมณฑลณเมืองราชบุรี ทางฝั่งขวาของแม่น้ำแม่กลอง(ปัจจุบันคืออาคารพิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติราชบุรี)ต่อมาในพ.ศ.2440 ได้ย้ายที่บัญชาการเมืองราชบุรีจากฝั่งซ้ายมาตั้งรวมอยู่แห่งเดียวกับศาลาว่าการมณฑลราชบุรี กระทั่งถึงพ.ศ.2475 ได้มีการยกเลิกการปกครองแบบมณฑลเทศาภิบาลทั้งหมดมณฑลราชบุรีจึงถูกยกเลิกและคงฐานะเป็นจังหวัดราชบุรีถึงปัจจุบัน

3. สภาพทั่วไปของจังหวัด

3.1 ที่ตั้งและอาณาเขต

จังหวัดราชบุรีตั้งอยู่ในภาคกลางด้านทิศตะวันตก มีพื้นที่ชายแดนกับประเทศพม่า โดยมีเทือกเขาตะนาวศรีเป็นแนวพรมแดนสันปันน้ำ ระยะความยาว 73 กิโลเมตร ชุมชนเมืองราชบุรีอยู่ห่างจากกรุงเทพมหานคร 100 กิโลเมตร มีแม่น้ำแม่กลองเป็นแม่น้ำสายหลักไหลผ่านในเขตจังหวัดราชบุรีประมาณ 67 กิโลเมตร มีพื้นที่จังหวัด 5,196,.462 ตารางกิโลเมตร หรือ 3,247,789 ไร่ คิดเป็นร้อยละ 11.27 ของเนื้อที่ภาคตะวันตก 8 จังหวัด มีอาณาเขตติดต่อดังนี้

ทิศเหนือ ติดต่อกับจังหวัดกาญจนบุรี

ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดเพชรบุรี

ทิศตะวันออก ติดต่อกับจังหวัดนครปฐม สมุทรสาคร และสมุทรสงคราม

ทิศตะวันตก ติดต่อกับสหภาพพม่า

3.2 ลักษณะภูมิแระเทศ

สภาพภูมิประเทศแบ่งได้เป็น 4 ลักษณะ คือ

พื้นที่ภูเขาสูง ได้แก่ บริเวณชายแดนด้านตะวันตกติดกับสหภาพพม่า และเขตแดนด้านใต้ติดกับจังหวัดเพชรบุรี มีสภาพเป็นเทือกเขาสูง อุดมด้วยป่าดิบเขาป่าเบญจพรรณ ป่าเต็งรัง และป่าไผ่ ในระดับความสูง ตั้งแต่ 200 เมตร ถึง 1,100 เมตร ในเขตอำเภอบ้านคา และอำเภอปากท่อด้านตะวันตก

พื้นที่ราบสูง ได้แก่ บริเวณถัดจากบริเวณเทือกเขามาทางด้านตะวันออก จนถึงตลอดกลางของพื้นที่จังหวัด มีลักษณะเป็นที่ราบสูง และที่เนินลอนลาด มีแม่น้ำภาชี และลำห้วยสาขา เป็นสายหลักน้ำหลัก สภาพเนื้อดิน เป็นดินปนทรายมีการชะล้างพังทลายของหน้าดินค่อนข้างสูงถึงปานกลาง อยู่ในเขตอำเภอสวนผึ้ง กิ่งอำเภอบ้านคา อำเภอจอมบึง และด้านตะวันตกของอำเภอปากท่อ อำเภอเมืองอำเภอโพธารามและอำเภอบ้านโป่ง

ที่ราบลุ่ม ได้แก่ บริเวณสองฝั่งแม่น้ำแม่กลอง และด้านตะวันออกของพื้นที่จังหวัด เนื้อดินเป็นดินร่วนและดินร่วนปนดินเหนียว มีความอุดมสมบูรณ์ มีระบบชลประทานแม่กลองใหญ่ ครอบคลุมทั่วพื้นที่ ได้แก่ บริเวณเขตอำเภอบ้านโป่ง อำเภอโพธาราม อำเภอบางแพ อำเภอเมืองฯและอำเภอปากท่อ

ที่ราบต่ำ ได้แก่ บริเวณตอนปลายของแม่น้ำแม่กลองที่เชื่อมต่อกับจังหวัดสมุทรสงคราม อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลกลางเพียง 1 – 2 เมตร ดินมีความสมบูรณ์ เหมาะแก่การทำสวนผักผลไม้

3.3 ภูมิอากาศ

จังหวัดราชบุรี ตั้งอยู่ในเขตที่ได้รับอิทธิพลจากลมมรสุ่มตะวันตกเฉียงใต้ แต่เนื่องจากมีเทือกเขาตะนาวศรีกั้นอยู่จึงทำให้ได้รับลมมรสุมจากมหาสมุทรอินเดียและทะเลอันดามันไม่เต็มที่จึงมีฝนตกน้อยในพื้นที่อำเภอที่ติดกับเทือกเขาตะนาวศรี ได้แก่ อำเภอสวนผึ้ง กิ่งอำเภอบ้านคา และอำเภอจอมบึง ฝนส่วนใหญ่จะถูกพัดเลยไปตกในในแถบลุ่มแม่น้ำแม่กลอง และด้านตะวันออกของพื้นที่จังหวัด

อุณหภูมิอยู่ระหว่าง 21 –38 องศาเซลเซียล แต่ในฤดูหนาวบริเวณเชิงเขาหรือหุบเขาในพื้นที่อำเภอสวนผึ้ง และกิ่งอำเภอบ้านคาจะมีสภาพอากาศหนาว

3.4 ทรัพยากรธรรมชาติและแหล่งน้ำ

3.4.1 ทรัพยากรป่าไม้

จังหวัดราชบุรี มีพื้นที่ป่าเหลืออยู่ประมาณ 1,239,236 ไร่ หรือ 38.16% ของพื้นที่จังหวัด ปัจจุบันมีพื้นที่ป่าไม้มีสภาพสมบูรณ์เพียง 835,468 ไร่ ปรือประมาณ 25.27% ของพื้นที่จังหวัด ป่าส่วนใหญ่จะอยู่ในพื้นที่เขาและเทือกเขาตะนาวศรี

3.4.2 แหล่งน้ำ

แหล่งน้ำธรรมชาติที่สำคัญ ได้แก่ แม่น้ำแม่กลองไหลผ่านจังหวัดราชบุรีในเขตอำเภอบ้านโป่ง โพธาราม เมืองฯและดำเนินสะดวก รวมความยาวในเขตจังหวัดราชบุรี 67 กิโลเมตร แม่น้ำแควอ้อม เป็นสาขาของแม่น้ำแม่กลองในเขตอำเภอเมืองฯและอำเภอวัดเพลงแม่น้ำภาชี ต้นน้ำเกิดจากเทือกเขาตะนาวศรีในเขตกิ่งอำเภอบ้านคาไหลผ่านอำเภอสวนผึ้ง อำเภอจอมบึง ไปบรรจบแม่น้ำไทรโยคในเขตจังหวัดกาญจนบุรี มีความยาวเฉพาะในเขตจังหวัดราชบุรี 80 กิโลเมตร จังหวัดราชบุรี มีคลองดำเนินสะดวกที่ขุดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 4 เพื่อเชื่อมแม่น้ำท่าจีนแบแม่น้ำแม่กลอง โดยเริ่มจากตำบลบางยาง อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร ย่านอำเภอดำเนินสะดวก จังหวัดราชบุรี บรรจบกับแม่น้ำแม่กลองที่ตำบลบางนกแขวก อำเภอบางคนฑี จังหวัดสมุทรสงคราม มีความยาวตลอดลำคลอง 35 กิโลเมตร และลำคลองสาขาอีกกว่า 200 คลอง

4. การปกครอง

จังหวัดราชบุรี แบ่งการปกครองเป็น 9 อำเภอและ 1 กิ่งอำเภอ 104 ตำบล 971 หมู่บ้าน โดยมี อำเภอเมือง อำเภอบ้านโป่ง อำเภอโพธาราม อำเภอปากท่อ อำเภอจอมบึง อำเภอดำเนินสะดวก อำเภอบางแพ อำเภอวัดเพลง อำเภอสวนผึ้งและกิ่งอำเภอบ้านคา

การปกครองส่วนท้องถิ่น ประกอบด้วย องค์การบริหารส่วนจังหวัด 1 แห่ง เทศบาล 23 แห่ง และองค์การบริหารส่วนตำบล 88 แห่ง

จากสถิติ มิถุนายน 2547 จังหวัดราชบุรี มี 227,547 หลังคาเรือน ประชากรทั้งสิ้น 844,702 คน เป็นชาย 415,356 คน และเป็นหญิง 429,346 คน ประชากรที่อยู่อาศัยในเขตเทศบาลมีจำนวน 232,358 คน หรือร้อยละ 27.5 และนอกเขตเทศบาลจำนวน 612,344 คน หรือร้อยละ 72.5